Σταύρος Τσακίρης:”O Δον Κιχώτης θα μπορούσε να είναι Κύπριος”

Γράφει η Μερόπη Μωυσέως

Μετά από πρόταση του ΘΟΚ, ο Σταύρος Τσακίρης, που το 2005 σκηνοθέτησε για τον ΘΟΚ την “Αντιγόνη” του Σοφοκλή, επιστρέφει στον οργανισμό παρουσιάζοντας τον Δον Κιχώτη του Θερβάντες

Είχε σκηνοθετήσει ξανά τον Δον Κιχώτη ο Σταύρος Τσακίρης, το 2005 [όταν ήταν τα 400ά γενέθλιά του] και ξανά το 2006. “Τότε νόμιζα ότι ήταν η εποχή του, αλλά νομίζω πως τελικά είναι τώρα”, αναφέρει ο σκηνοθέτης, σχολιάζοντας πόσο επίκαιρος είναι αυτός ο ευφάνταστος ευπατρίδης Δον Κιχώτης της Μάντσας. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για τον κυπριακό και τον “Κύπριο” Δον Κιχώτη, αλλά και για την εποχή που ζούμε, η οποία βρίσκεται “ανάμεσα στους αιώνες” σε μια περίεργη ακροβασία.

Κολοκοτρώνης στην πλατεία Ελευθερίας

“Στην Ελλάδα, τουλάχιστον, δεν ξέρω για την Κύπρο, έχει λίγο κακοπάθει ο Δον Κιχώτης”, σημειώνει ο κ. Τσακίρης, ο οποίος ετοιμάζεται να παρουσιάσει στην Κεντρική Σκηνή ΘΟΚ έναν “Δον Κιχώτη” που για πρώτη φορά έχει πλήρως κατανοήσει. “Μου ήταν περίεργο να διαβάζω τον Ντοστογιέφσκι και να λέει ότι ‘και μια σελίδα αν μπορούσα να γράψω από τον Δον Κιχώτη, θα ήμουν ένας πολύ σημαντικός συγγραφέας’. Ότι ο Δον Κιχώτης είναι ένα βιβλίο που γράφεται μία φορά στους αιώνες. Αυτά να τα λέει ο μέγας Ντοστογιέφσκι. Δεν το καταλάβαινα. Δεν καταλάβαινα γιατί όλος αυτός ο θαυμασμός. Ένιωθα ότι μάλλον εγώ δεν είμαι αρκετά ώριμος για να τον καταλάβω. Όταν όμως κυκλοφόρησε πλέον το αυθεντικό κείμενο του Θερβάντες, και το διάβασα κυρίως με την αφορμή τώρα που θα ερχόμουνα στην Κύπρο, πραγματικά κατάλαβα ότι έχουμε εμπλακεί σε μια παρεξήγηση. Είναι πολύ απλό: πιστεύουμε όλοι ότι ο Δον Κιχώτης είναι μια ωραία ιστορία ενός ευγενούς ανθρώπου με υψηλά αισθήματα, με μοναδική συμπεριφορά κι όλα αυτά. Όμως δεν είναι αυτό. Το κείμενο είναι επαναστατικό και το τρικ βρίσκεται στο εξής: όπως πάντα -και με τις τραγωδίες συμβαίνει αυτό- όταν μιλάμε για ένα παλιό κείμενο το οποίο αναφέρεται σε μια προηγούμενη απ’ αυτό εποχή, ο σημερινός αναγνώστης και θεατής δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει το βάθος των χρόνων, το βάθος δηλαδή που χωρίζει το έτος συγγραφής του από το έτος κατά το οποίο διαδραματίζεται το έργο και τι υπαινίσσεται ο συγγραφέας μ’ αυτό. Για να μπορέσουμε να συνειδητοποιήσουμε το τρικ του Θερβάντες, πρέπει να σκεφτούμε σήμερα αν ένας άνθρωπος ντυμένος σαν τον Κολοκοτρώνη, σαν τον Καραϊσκάκη, κυκλοφορούσε στην πλατεία Ελευθερίας στη Λευκωσία, τι θα συνέβαινε. Και αν επέμενε να υπερασπίζεται αυτό ως τη μοναδική του αλήθεια, πώς θα τον αντιμετώπιζα κι εγώ ο ίδιος; Το ότι αυτός υπερασπίζεται τους νόμους της ευφροσύνης είναι κάτι απαγορευμένο στην εποχή του Θερβάντες. Ο Θερβάντες μιλά για κάτι που τελεί υπό απαγόρευση. Δεν μιλάει για κάτι ανώδυνο, ούτε χωρίς να παίρνει ρίσκο. Άρα, μιλάμε για κάτι άλλο. Δεν είναι μια ανώδυνη ιστορία, ούτε αυτός ένας αθώος, γραφικός άνθρωπος που κυνηγάει μια χίμαιρα. Είναι ένας συνειδητός εν Χριστώ σαλός, όπως λένε οι άνθρωποι του Βυζαντίου, που κατ’ επιλογήν αφήνει τους άλλους να τον θεωρούν τρελό. Και μέσα απ’ αυτή την “τρέλα” του, κατευθύνει τα δικά του οράματα και τα δικά του “θέλω”. Αμέσως, αυτό το κείμενο αποκτά μια μεγάλη σημαντικότητα. Και εκεί πέρα, πράγματι, θα συμφωνήσω μαζί σας ότι είναι ένα κείμενο βιτριολικό, ισχυρό και δυναμικό σήμερα. Είναι η εποχή του σήμερα. Για να μπορέσει να φανεί αυτό, εμείς το μεταφέρουμε στην εποχή μας.Όχι με μια διάθεση νεοτερικότητας στην παράσταση, δεν είναι αυτό το θέμα μας. Αλλάζει εποχή για να μπορεί να φανεί πολύ πιο καθαρά το εύρημα του Θερβάντες. Η τέχνη στο θέατρο είναι η τέχνη της άμεσης πρόσληψης. Δεν μπορεί να περιμένει αύριο. Ο θεατής θέλει να επικοινωνεί με το κείμενο ακαριαία, τη στιγμή που το βλέπει. Και μ’ αυτόν τον τρόπο νομίζω πως επιτυγχάνεται αυτό”.

Θέτετε έτσι και το ερώτημα που είχατε θίξει προηγουμένως; Δηλαδή, τι θα συνέβαινε αν βλέπαμε έναν άνθρωπο ντυμένο περίεργα στη μέση της πλατείας Ελευθερίας;
Ναι, εγώ θα ήμουν πολύ περίεργος τι θα συνέβαινε.
Για να είμαστε ειλικρινείς, νομίζω ότι το πρώτο που θα ερχόταν στο μυαλό όλων μας θα ήταν πως αυτός ο άνθρωπος είναι τρελός. Αν όμως αυτός το κάνει κατ’ επιλογήν; Έλεγαν στο Βυζάντιο “ο εν Χριστώ σαλός”. Ήταν αυτοί που ντύνονταν περίεργα, φορούσαν περίεργους σταυρούς κλπ.
Επιτυγχάνονται οι στόχοι όταν τους υποτιμούν οι άλλοι;
Αυτή δεν είναι η ταπεινότητα; Αυτή δεν είναι η επανάσταση; Να αρχίσεις να μπαίνεις στον κόπο των άλλων και να καθαιρείς το δικό σου “εγώ”; Αυτό δεν έλεγε ο Τσε Γκεβάρα;

Το έλεγε, όμως, παρουσιάζοντας ταυτόχρονα μια εικόνα πράγματι επαναστατική.
Το ίδιο έκανε και ο εν Χριστώ σαλός. Και ο Τσε Γκεβάρα ήταν ένας εν Χριστώ σαλός κατά μια έννοια. Δέχτηκε να τον πουν ονειροπόλο, πεσιμιστή, για να μπορέσει να μιλήσει για αυτά που ο ίδιος πίστευε. Το ίδιο έκανε και ο Τζιμ Μόρισον. Αποδέχτηκε πολύ μεγαλύτερες “κατηγορίες” για να μπορέσει να μιλήσει για αυτά που ο ίδιος πίστευε. Εγώ βρίσκω πολύ συγγενική φυσιογνωμία σε αυτούς τους δύο που ανέφερα.

Το κείμενο

Ποια μετάφραση χρησιμοποιείτε στην παράσταση;

Δεν είναι συγκεκριμένη. Δούλεψα εγώ χρησιμοποιώντας κείμενα από όλες τις μεταφράσεις που υπάρχουν. Δεν βάζουμε μεταφραστή, δεν βάζουμε διασκευαστή. Όσα κείμενα γίνονται μέχρι τώρα είναι διασκευές για το θέατρο. Αυτό δεν είναι διασκευή για το θέατρο. Είναι ένα κείμενο ερωτευμένο και γοητευμένο από τον ίδιο τον Θερβάντες. Είναι το αυθεντικό κείμενο του Θερβάντες. Ίσως για πρώτη φορά παγκοσμίως γίνεται αυτό. Συνήθως όλοι χρησιμοποιούν μια διασκευή για το θέατρο. Εδώ πέρα, όλοι οι ηθοποιοί συμμετέχουν σε μια θεατρική “ανάγνωση” του κειμένου του Θερβάντες. Είναι μια παράσταση που θα μπορούσε κανείς να την πει “βιβλιοφιλική”, ένα από τα κεντρικά της ευρήματα είναι το τι σημαίνουν οι λέξεις, τι σημαίνουν τα γράμματα. Τι ρόλο παίζουν στην πεζογραφία όλα αυτά. Αυτό είναι το υλικό του πεζογράφου, εμείς το κάνουμε θεατρικό υλικό.

Μεταφέρετε το κείμενο στη σύγχρονη εποχή.

Ναι, και το θεωρώ αυτονόητο. Γιατί μετά καταδικάζεις τον Δον Κιχώτη να μείνει χωρίς επικοινωνία. Το να ασχοληθείς με ένα κείμενο μιας προηγούμενης ενοχής -και αυτή μάλλον είναι η αιτία που ανακαλύφθηκε το επάγγελμα του σκηνοθέτη, είναι το ότι το θέατρο θέλει αυτήν την άμεση είσπραξη του χρέους. Το κείμενο πρέπει να γίνεται αμέσως κατανοητό, χωρίς ανάλυση, σαν να είναι κάτι πολύ εύπεπτο, ακόμη κι αν είναι δύσκολο, στο να το προσλάβει ο σημερινός θεατής. Οι αναφορές λοιπόν δεν θα μπορούσε να γίνουν ορατές αν δεν ήταν σε μια σημερινή εποχή. Είναι μια παράσταση που μένει με προσήλωση σε πολλές λεπτομέρειες του πεζογραφήματος. Αν είναι κάποιος που έχει διαβάσει το αυθεντικό κείμενο του Δον Κιχώτη, νομίζω πως το σημείο που θα τον γοητεύσει περισσότερο είναι η αυθεντικότητα των εκλεκτικών συγγενειών. Υπάρχουν συνεχείς αναφορές στις εκλεκτικές συγγένειες. Στο δικό του και στο σημερινό. Άλλωστε, αυτό είναι ένα κείμενο που γράφτηκε ανάμεσα σε δύο αιώνες, όπως ζούμε κι εμείς τώρα. Πάντοτε, το να ζεις ανάμεσα στους αιώνες είναι μια περίεργη ακροβασία. Η γενιά που το ζει το χρεώνεται.

Σκηνοθεσία στην Κύπρο

Και πάλι σε επαφή με το κυπριακό κοινό. Είχατε σκηνοθετήσει ξανά στον ΘΟΚ.
Ναι, και με βαριά κληρονομιά. Είχαμε κάνει το 2005 την “Αντιγόνη”, το 2003 είχαμε πάει στην Πολιτιστική Ολυμπιάδα με τη Βιρτζίνια Γουλφ, αλλά και με τον ΘΟΚ και το Θέατρο Ένα προηγουμένως.

Νιώθετε διαφορετικά όταν σκηνοθετείτε μια παράσταση στην Αθήνα και μια άλλη στη Λευκωσία;
Σίγουρα. Πάντοτε με αφορά το κοινό στο οποίο απευθύνομαι. Όταν έκανα την “Αντιγόνη”, δεν το έκανα για προβοκατόρικους λόγους το ότι είχα βάλει τη Μάντολες και όλα τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν. Και σήμερα αν το έκανα, το ίδιο θα έκανα.

Για τον Δον Κιχώτη έχετε προχωρήσει σε κάτι σχετικό με το κυπριακό κοινό;
Όχι, αλλά ούτε στιγμή δεν έχω πάψει να το σκέφτομαι. Γι’ αυτό και αισθάνομαι σαν εξεταζόμενος. Δεν έχω όμως ακόμη αποσαφηνίσει τη σχέση μου με την Κύπρο. Έρχομαι εδώ και είκοσι χρόνια, είτε με παραστάσεις μου που έχουν γίνει στην Αθήνα είτε κάνοντας παραστάσεις εδώ πέρα, και πάντα αισθάνομαι ότι έχω μια ισχυρή επικοινωνία με το κυπριακό κοινό. Κι αυτοί με καταλαβαίνουν, κι εγώ τους καταλαβαίνω. Δεν αισθάνομαι ξένος σ’ αυτόν τον τόπο. Αλλά δεν ξέρω το “γιατί”. Πραγματικά θα ήθελα πάρα πολύ να το αποσαφηνίσω κάποτε. Κάτι μας δένει, αλλά δεν είμαι μ’ αυτήν τη μορφή μεταφυσικός, να πιστεύω στο μοιραίο. Πιστεύω ότι κάτι πιο υπαρκτό και ζωντανό είναι. Πάντως, ο Δον Κιχώτης θα μπορούσε να είναι Κύπριος. Λίγη παραπάνω τόλμη ήθελε. Νομίζω ότι οι Κύπριοι έχουν ακραία, ας το πούμε, έκφραση. Δεν φοβούνται. Απλώς όχι όλοι. Θα μου πείτε οι Ισπανοί το κάνουν; Όχι, σίγουρα όχι. Ο Δον Κιχώτης είναι σοφά αυθόρμητος. Και νομίζω ότι οι Κύπριοι είναι σοφά αυθόρμητοι.

Επίκαιρος Δον Κιχώτης

“Δεν αρκεί να κάνεις μια παράσταση για τον καιρό σου. Φιλοδοξία είναι να κάνεις μια παράσταση να μιλάει για τον καιρό σου. Και νομίζω ότι αυτήν τη φιλοδοξία θα μπορέσουμε να τη δείξουμε. Και ο θίασος είναι έτοιμος, και οι συνθήκες είναι έτοιμες. Ελπίζουμε να ευδοκιμήσουν στα μυαλά των θεατών.
Φτάνει να κερδίσετε το στοίχημα με το κοινό το οποίο είναι πολύ αυστηρό. Ω, αυτό είναι καλό. Εγώ πάντως είδα σε πολύ καλό επίπεδο παραστάσεις αυτές τις μέρες που είμαι εδώ.
Σας εντυπωσίασε κάποια συγκεκριμένη; Είναι δύσκολο να εντυπωσιαστώ. Το σημαντικό δεν είναι να βλέπεις κάτι που σε εντυπωσιάζει. Το σημαντικό είναι να ανακαλύπτεις ότι υπάρχει ένας παλμός ο οποίος, ακόμη κι αν κτυπάει άτακτα, είναι ελπιδοφόρος. Κι αυτό σίγουρα το ένιωσα. Φτάνει οι άνθρωποι να απαλλαγούν από κάποια σύνδρομα που παρατηρούνται και στην Ελλάδα. Από σύνδρομα ουραγού. Ο καιρός μας δεν έχει αντοχές, ούτε αναμονές για κάποτε. Ή τώρα ή ποτέ.

+ Πρεμιέρα στις 7 Ιανουαρίου στο Δημοτικό Θέατρο Λατσιών. Σκηνικά – κοστούμια: Γιάννης Μετζικώφ
Video art: Νάντια Σκούρτη
Σχεδιασμός φωτισμών: Γιώργος Κουκουμάς Ερμηνεύουν: Νίκος Χαραλάμπους, Γιώργος Μουαΐμης, Αννίτα Σαντοριναίου, Νεοκλής Νεοκλέους,
Έλενα Παπαδοπούλου, Ανδρέας Βασιλείου, Μιχάλης Μουστάκας, Έλενα Ευσταθίου,
Νιόβη Χαραλάμπους, Ερμίνα Κυριαζή, Άννα Παπαγεωργίου, Άλκης Χρίστου, Μανώλης Ανδρέου

  • Show Comments

You May Also Like

Ένα βιβλίο για τα παιδιά πρόσφυγες | Παρουσίαση στη Λευκωσία

H Φωτεινή Κωνσταντοπούλου είναι συγγραφέας παιδικών βιβλίων και αστυνομικός μαζί -αν και δηλώνει πως ...

ΜΥΡΣΙΝΗ ΖΟΡΜΠΑ : Όπου περιφρονείται η καθημερινή κουλτούρα, ανθούν οι πολιτισμικές συγκρούσεις

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως Φανερή η ανάγκη για ισορροπημένη προσέγγιση της ιστορίας στα μουσεία ...

Γλαύκος Κοντεμενιώτης: Οπωσδήποτε τζαζ

Ύστερα από πέντε χρόνια απουσίας, ο Γλαύκος Κοντεμενιώτης βρέθηκε ξανά την περασμένη βδομάδα στο ...

Τέχνη και γεωπολιτική

Στη νέα έκθεση του NiMAC [Δημοτικό Κέντρο Τεχνών Λευκωσίας, Συνεργασία: Ίδρυμα Πιερίδη] δέκα καλλιτέχνες ...

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Νίκος Νικολάου Χατζημιχαήλ

Η ιστορία της ζωής σας σε 20 λέξεις. Εδώ γεννήθηκα / Σ’ αυτήν εδώ ...

Αντώνης Παπαδόπουλος : Οι μικρομηκάδες ταξιδεύουν

Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως Λίγο πριν την έναρξη της δράσης “Το Φεστιβάλ Δράμας Ταξιδεύει”, ...

X